Blog


‘Despacito’ και ‘Shape of You’: Σπάζοντας το φράγμα των δισεκατομμυρίων μουσικών επιθυμιών

Αρκεί να ακούσει κανείς ένα πρωτάκι του Δημοτικού να τραγουδά το ρεφρέν του ‘Despacito’ στα ισπανικά, για να αντιληφθεί την καθολική διάδοση και την εκπληκτική επιτυχία αυτού του τραγουδιού. Το YouTube και οι διαδικτυακές μουσικές πλατφόρμες μπορεί να άλλαξαν τον τρόπο που διατίθεται και ακούγεται η μουσική, όμως μας προσφέρουν άμεσους τρόπους μέτρησης των μουσικών επιθυμιών. Λοιπόν, το φράγμα έσπασε και κάθε προηγούμενο ρεκόρ streaming μουσικών υπηρεσιών κατερρίφθη. Ενώ το ‘Shape of You’ αγγίζει τα τρια δις μοναδικών προβολών στο YouTube, το ‘Despacito’ έχει ήδη υπερβεί τα τεσσερισήμισι δισεκατομμύρια προβολών. Η τάξη μεγέθους αυτών των αριθμών είναι ευθέως συγκρίσιμη με τον πληθυσμό του πλανήτη και αποκαλύπτουν την εκδήλωση ενός μουσικού φαινομένου. Μπορούμε να φανταστούμε τις αμέτρητες ώρες ακρόασης. Οι στίχοι των τραγουδιών αναφέρονται στη λατρεία του σώματος και της κίνησής του, στην ερωτική διάθεση και την αποπλάνηση, στην εμβίωση και την έκφραση της σεξουαλικότητας. Ωστόσο, η μουσική δεν είναι ποτέ μόνο η μουσική. Όπως έχει γραφεί για την περίπτωση του ‘Despacito’, το τραγούδι έχει επιπλέον τη δύναμη να διαρρήξει ρατσιστικά στερεότυπα. Ο φοβισμένος λευκός ψηφοφόρος του Τραμπ, που θα επιθυμούσε αδιαπέραστα τείχη προστασίας, μπορεί να διασκεδάζει στη γλώσσα και στους ρυθμούς του πορτορικανού γείτονα (M. Velasquez-Mannof. “The Meaning of ‘Despacito’ in the Age of Trump”. The New York Times). Έστω πρόσκαιρα, πολιτισμικά χάσματα φαίνεται να γεφυρώνονται και θεοκρατικές αντιλήψεις υπέρ της φυλακής του σώματος μοιάζει να εξασθενούν. Η ποπ μουσική μπορεί να κερδίζει τις καρδιές αυτού του κόσμου.

‘Shape of You’ με τον Ed Sheeran (songwriters: Ed Sheeran, Steve Mac, Johnny McDaid, Kandi Burruss, Tameka Cottle, Kevin Briggs)

   

 

‘Despacito’ με τον Luis Fonsi και τη συμμετοχή του Daddy Yankee (songwriters: Luis Fonsi/Rodrígues, Erika Ender, Ramón Ayala)

   

 

Ας δούμε τα μουσικά στοιχεία αυτών των δύο τραγουδιών. Το μουσικό τους ύφος αποκλίνει από το κυρίως ρεύμα της EDM (Electronic Dance Music). Όπως βλέπουμε στη ρυθμική συνοδεία, τα δύο κομμάτια χρησιμοποιούν τον καραϊβικό σχήμα του reggaeton (ρεγκετόν). Η δομή τους αναπτύσσεται με παρόμοιο τρόπο, ακολουθώντας τη σειρά: verse, pre-chorus, chorus, hook (chorus 2), bridge (middle 8) και επαναφορά. Κατά την απόληξη (outro) των δύο κομματιών, συντίθεται ένα ακουστικό παζλ από στοιχεία της επωδού (chorus) και της γέφυρας. Διαφέρουν οι κλίμακες. Το ‘Despacito’ ακολουθεί τη φυσική ελάσσονα (αιολικό τρόπο) ενώ το ‘Shape of You’ ακολουθεί την πεντατονική ελάσσονα (με διπλασιασμό της φωνής στην ογδόη). Παρατηρούμε, λοιπόν, ότι ενισχύεται η τάση των τελευταίων δεκαετιών υπέρ της χρήσης των ελασσόνων τρόπων. Η αρμονία παράγεται από επαναλαμβανόμενες δέσμες τεσσάρων συγχορδιών. Στο ‘Despacito’ χρησιμοποιείται η δέσμη i-bVI-bIII-bVII ενώ στο ‘Shape of You’ χρησιμοποιείται η δέσμη i-iv-bVI-bVII. Ας σταθούμε λίγο στο ‘Despacito’, αφού αναδεικνύεται στη μέγιστη έως τώρα επιτυχία. Η μουσική διάθεση φαίνεται να ταλαντεύεται ανάμεσα στον ελάσσονα χαρακτήρα της τονικής (i) και τον μείζονα χαρακτήρα της μέσης (bIII). Μπορούμε να ακούσουμε να τερματίζεται κάθε μελωδικό τμήμα του κομματιού, έως και την πρώτη επωδό (chorus), στον φθόγγο της επιτονικής. Επιτείνεται έτσι η αμφισημία, αφού αυτή η νότα θα μπορούσε να κινηθεί βηματικά είτε προς την τονική είτε προς τη μέση. Επίσης στην επωδό, η μουσική εικονοποιεί τη διαδικασία της “αργής αποπλάνησης” (despacito: αργά-αργά).

 

Πώς δημιουργούνται τέτοιες επιτυχίες; Στο παρακάτω βίντεο της εφημερίδας ‘The New York Times’, οι παραγωγοί του ‘The Shape of You’ παρουσιάζουν πώς κατασκεύασαν το κομμάτι. Ο Ed Sheeran και ο Johnny McDaid συζητούν με τον Steve Mac στο στούντιο του τελευταίου (Rokstone Studios, London), ενώ γύρω τους υπάρχουν μόνο προσωπικοί υπολογιστές, πλήκτρα και κιθάρα. Όλα αρχίζουν με τη ρυθμική βάση. Ο Steve Mac παίζει στο synth το χαρακτηριστικό σχήμα της μαρίμπας με άρωμα καραϊβικής. Στην απλούστερη μορφή του, το ρυθμικό σχήμα του ρεγκετόν παράγεται από τη διαρυθμική οργάνωση οκτώ αξιών: τονισμός 4+4 (ή 2+2+2+2) έναντι τονισμού 3+3+2. Μπορούμε να φανταστούμε οκτώ δέκατα έκτα, εκ των οποίων τονίζεται το πρώτο, το τέταρτο και το έβδομο. Στη συνέχεια πρόκειται να εξελιχθεί αυτή η ρυθμική βάση με την προσθήκη και άλλων layers, στα οποία θα περιλαμβάνονται οι ήχοι της κιθάρας, των συνθετικών pizzicati εγχόρδων στο Mellotron και του kick drum. Ακόμα και η φωνητική γραμμή αντιμετωπίζεται ως μελωδικό όργανο, η οποία εκτελεί τις αξίες των δεκάτων έκτων και συμβάλλει στη συνολική διαμόρφωση του διαρυθμικού σχήματος και της συγκεκομμένης ρυθμικής αίσθησης (syncopation). Η συνολική κατασκευή είναι μινιμαλιστική. Ο Steve Mac πρότεινε στους συνεργάτες του να χρησιμοποιήσουν την ίδια δέσμη των τεσσάρων συγχορδιών σε όλο το κομμάτι, χωρίς καμία μετατροπή στην επωδό. “Θα χρησιμοποιήσουμε τη δυναμική, τους στίχους και το ρυθμό για να εξελίξουμε ότι συμβαίνει στο κομμάτι αντί να αλλάζουμε τις συγχορδίες”, λέει ο McDaid. Προσοχή, όμως, στο φόρτωμα. “Αν υπάρχει μόνο μια φωνητική γραμμή και ένας ήχος, τότε το κομμάτι θα ακούγεται πολύ δυνατότερα στο ράδιο από ό,τι εκατό ήχοι μαζί”, λέει ο Steve Mac και συμπληρώνει “αν οι στίχοι είναι αρκετά καλοί, η μελωδία απίθανη και έχεις και έναν ήχο που δείχνει προς τα πού πρόκειται να πας, δεν χρειάζεσαι τίποτα περισσότερο”. Στο βίντεο θα δούμε τους παραγωγούς να προβληματίζονται για την επιλογή της κατάλληλης λέξης ή της κατάλληλης στιχουργικής έκφρασης, αφού από αυτήν ακριβώς την επιλογή εξαρτάται η επιδραστικότητα του τραγουδιού. Όταν συνειδητοποιούν ότι στην προ-επωδό η μελωδία μοιάζει με εκείνη του κομματιού ‘No Scrubs’ των TLC, αποδίδονται τα οφειλόμενα εύσημα (credits). Για αυτό τον λόγο, διαβάζουμε ανάμεσα στους δημιουργούς του ‘The Shape of You’ τα ονόματα των Kandi Burruss, Tameka Cottle και Kevin Briggs. Δεν είναι ασυνήθιστο στην ηλεκτρονική ποπ να εμφυτεύονται μελωδικά δάνεια σε ένα κομμάτι. Τελικά, όλα θα ολοκληρωθούν σε 90 μόλις λεπτά. Αλλά ποιος μπορεί να προβλέψει τι πρόκειται να ακολουθήσει;

‘Shape of You’: How Ed Sheeran Made 2017’s Biggest Track

   

 

Στο παρακάτω βίντεο της Genius, οι κολομβιανοί παραγωγοί Andrés Torres και Mauricio Rengifo παρουσιάζουν πώς διαμόρφωσαν την πλούσια ηχητική υφή του ‘Despacito’. Θα ήταν αφελές να νομίζουμε ότι ένα τόσο επιτυχημένο μουσικό προϊόν δεν ενσωματώνει καινοτομίες. Οι παραγωγοί εμβάλλουν στο κομμάτι στοιχεία της κολομβιανής μουσικής παράδοσης της cumbia και μετασχηματίζουν το reggaeton του Πουέρτο Ρίκο ώστε να αποκτήσει περισσότερο ποπ χαρακτηριστικά. Συνδυάζουν τα ηλεκτρονικά patterns με το φυσικό παίξιμο οργάνων, όπως η κιθάρα cuatro. Θα έχουμε βέβαια συνηθίσει την ιδέα ότι αυτό που αντιλαμβανόμαστε ως διακριτό ήχο στην ακρόαση μπορεί να αναλύεται σε περισσότερα επίπεδα στο στάδιο της ηχογράφησης. Για παράδειγμα, ο ήχος της cuatro που ανοίγει το κομμάτι προκύπτει από τη συγκόλληση τριών layers. Συνολικά, με αυτήν την παραγωγή, ενισχύεται υπερβολικά το μουσικό κύμα της ‘τροπικής ποπ’. Όπως επισημαίνει στο Volture ο Wayne Marshall, εθνομουσικολόγος και καθηγητής Ιστορίας στο Berklee College of Music, η εντυπωσιακή εξέλιξη του φαινομένου ‘Despacito’ αποκαλύπτει τις δεκαετίες μεταναστευτικών ρευμάτων στην περιοχή της Καραϊβικής, τα υβριδικά γούστα των νέων γενεών, καθώς και τη δύναμη των παγκοσμιοποιημένων μέσων όπως το YouTube και το Spotify. Ίσως προαναγγέλει και κάτι ακόμα: τις ριζικές αλλαγές που πρόκειται να συμβούν (“Everything You Ever Wanted to Know About ‘Despacito’”). Υπάρχει τελικά η συνταγή της επιτυχίας; Το BBC ρωτά τον Luis Fonsi αν θα μπορούσε να επαναλάβει τον θρίαμβο. “Όχι, δεν γίνεται”, απαντά. “Αυτό συμβαίνει μία φορά στη ζωή σoυ”. Και συνεχίζει: “Δεν θέλω να είμαι απαισιόδοξος, αλλά πώς θα μπορούσα να νικήσω το ‘Despacito’; Πώς θα μπορούσα να κερδίσω στη λοταρία δύο φορές;”

Making of Luis Fonsi & Daddy Yankee’s “Despacito” Feat. Bieber With Andrés Torres & Mauricio Rengifo

   

 

Ας διασκεδάσουμε τώρα με τη γλώσσα και το ρυθμό της τροπικής ποπ. Δίδεται παρακάτω ένας οδηγός φωνητικής απόδοσης των στίχων του ‘Despacito’. Οι συγχορδίες είναι εύκολες και το τραγούδι εθιστικό. Δοκιμάστε.
   [verse]: Σι, σαβες και για γεβ’ ουν ράτο μιράντοτε / Τένγκο κε μπαϊλάρ κοντίγο χόι / Βι κε του μιράδα για εστάβα γιαμάντομε / Μουέστραμ’ ελ καμίνο κε γιο βόι /
   [pre-chorus]: Του, του έρες ελ ιμάνι γιο σοϊ ελ μετάλ / Με βοϊ ασερκάντο ι βόι αρμάντο ελ πλαν / Σόλο κον πενσάρλο σε ασελέρ’ ελ πούλσο / Ω, για / Για, για με εστά γκουστάντο μας ντε λο νορμάλ / Τόδο μις σεντίδο βαν πιδιέντο μας / Εστο εκέ τομάρλο σιν νιγκούν απούρο /
   [chorus]: Δεσπασίτο / Κιέρο ρεσπιράρ του κουέλο δεσπασίτο / Ντέχα κε τε ντίγα κόζας αλ οουΐδο / Πάρα κε τε ακουέρδες σι νο εστάς κονμίγο / Δεσπασίτο / Κιέρο δεσνουδάρτε α μπέσος ντεσπασίτο / Φίρμο εν λας παρέδες ντε του λαβερίντο / Υ άσερ ντε του κουέρπο τόδο ουν μανουσκρίτο /
   [hook]: Ω / Κιέρο βερ μπαϊλάρ του πέλο / Κιέρο σερ του ρίτμο / Κε λε ενσένιες α μι βόκα / Τους λουγκάρες φαβορίτος / Ω / Ντέχαμε σοβρεπασάρ τους ζόνας ντε πελίγκρο / Χάστα προβοκάρ τους γκρίτος / Υ κι ολβίδες του απεγέιδο /.
   [bridge]: Πασίτο α πασίτο, σουάβε σουαβεσίτο / Νο βαμος πεγάνδο, ποκίτο α ποκίτο / Υ κεσα βεέσε ουν ροβεκαβέσα / Πέρο πα μοντάρλο ακί τενγκο λα πιέσα /
   [chorus]: . . . , [hook]: . . . ,
   [chorus]: Δεσπασίτο / Βάμος ’σερλο εν ούνα πλάγια εν Πουέρτο Ρίκο / Χάστα κε λας όλας γκρίτεν αϊ βενδίτο / Πάρα κε μι σέλο σε κεδέ κοντίγο /
   [hook]: . . . ,  / Δεσπασίτο /.

 

<< Πίσω στην προηγούμενη σελίδα