Blog


Chico Marx: Πυροβολώντας τις νότες

Δημιούργησαν τις θεατρικές και τις κινηματογραφικές κωμωδίες τους κατά την περίοδο του Μεσοπολέμου, ενώ ανάμεσα στους θαυμαστές τους συγκαταλέγονταν οι Έλιοτ, Νταλί και Τσόρτσιλ. Τα αστεία και οι φάρσες των Αδελφών Μαρξ κατεδαφίζουν τις συμβάσεις και αποκαλύπτουν τα κίνητρα της ανθρώπινης φύσης. Αναζητήστε τις παραγωγές τους. Ίσως το χιούμορ και η αντίδρασή τους να ταιριάζουν σε μια εποχή κατά την οποία φαίνεται να ξυπνούν τα φαντάσματα του ’30, να διογκώνεται ο κυνισμός και να περισσεύει η υποκρισία. Ο  Groucho Marx είχε τη δύναμη να σαρκάσει ηγέτες και ηγετίσκους, λέγοντας: “Αυτές είναι οι αρχές μου. Αν δεν σας αρέσουν, έχω άλλες”. Όταν ένας ιερωμένος στο Μόντρεαλ, χαιρετώντας τον, είπε: “Θέλω να σας ευχαριστήσω για όλη τη χαρά που δώσατε στον κόσμο”, ο Γκράουτσο απάντησε: “Και εγώ θέλω να σας ευχαριστήσω για όλη τη χαρά που αφαιρέσατε από τον κόσμο”. Ήταν μάλλον η καλύτερη ατάκα για τους φανατισμένους τζιχάντι αυτού του κόσμου, η οποία μοιάζει να βρίσκει το στόχο της στο γύρισμα του αιώνα. Στη φωτογραφία, από αριστερά προς τα δεξιά, εικονίζονται τα τρία διασημότερα μέλη της κινηματογραφικής οικογένειας των Μαρξ: ο Γκράουτσο, ο Χάρπο και ο Τσίκο.

Ο Chico είχε αναπτύξει μια ιδιαίτερη τεχνική να παίζει πιάνο. Συνήθως χρησιμοποιεί μια γνωστή διατονική μελωδία με απλή αρμονική βάση, στην Ντο μείζονα. To δεξί χέρι μοιάζει να αιωρείται ή να χορεύει πάνω από το πληκτρολόγιο. Τα glissandi με το μεσαίο δάκτυλο σταματούν με τους πυροβολισμούς του δείκτη. Ρυθμικά στοιχεία συνοδείας εισάγονται με τα clusters στη χαμηλή περιοχή, με τα διαστήματα μικρής δευτέρας στη μεσαία και υψηλή περιοχή ή με τα χτυπήματα στο ξύλο του οργάνου. Στο βίντεο από την ταινία ‘Go West’ (1940), o Harpo ζητά από τον Chico να παίξει πιάνο. Αρχίζει με στόμφο, οκτάβες και αρπέζ, προκαλώντας στον Χάρπο ταραχή. Γελοιοποιούν, ασφαλώς, το επιβλητικό πιανιστικό ύφος. Είναι η απαραίτητη εισαγωγή. Ακολουθεί το κυρίως μενού του Τσίκο. Χρησιμοποιεί την ιταλική μελωδία ‘Reginella Campagnola’ (1939). Στην κατάληξη, ένα μήλο θα αναλάβει τις ολισθήσεις.

   

 

Λέγεται ότι ο Chico ήταν μεγάλος τζογαδόρος. Τα αδέλφια του είχαν αποπληρώσει τα χρέη του με τις οικογενειακές παραγωγές τους. Δείτε το βλέμμα του, όταν κοιτάζει πλαγίως. Ίσως μας θέτει το ερώτημα: “Τι είναι ακριβώς η μουσική; Ένα διανοητικό παιχνίδι ή μια πρόσκληση σε ένα αστείο”; Πριν απαντήσετε, φανταστείτε τη σκηνή: ο Τσίκο να έχει ολοκληρώσει το κομμάτι του και αμέσως μετά να κάθεται στο πιάνο ένας πιανίστας με “σοβαρό” σκοπό. Ποια θα ήταν η διάθεση του κοινού και η αντίδρασή του; Στο βίντεο από την ταινία ‘Night at the Opera’ (1935), ο Chico διδάσκει την τεχνική του σε μια ομήγυρη παιδιών.

   

 

Στο βίντεο από την ταινία ‘Big Store’ (1941), ο Chico και ο Harpo σκαρώνουν τα κόλπα τους στο Mall της εποχής παίζοντας πιάνο. Προσέξτε το εύρημα του γέλιου πάνω από τη σχέση δεσπόζουσας-τονικής, καθώς και το στιγμιότυπο αγάπης ανάμεσα στα δύο αδέλφια πάνω από τη χρωματική κίνηση που προκαλεί η δεσπόζουσα της δεσπόζουσας (‘κάλεσμα αγάπης’ Chico: G-F#-F και απάντηση Harpo: G-A-B).

   

 

‘Someone Like You’: Συναισθηματισμός σε “τραυματική” τονικότητα

Δεν γνωρίζω τα κριτήρια ομορφιάς που θέτει ο Karl Lagerfeld˙ αλλά είναι δύσκολο να φανταστώ πλάσμα εντυπωσιακότερο, με φωνή που μεταβιβάζει τόση δύναμη και συγκινησιακή φόρτιση. Αρκεί να παρακολουθήσουμε την Adele να τραγουδά το ’Someone Like You’ στα Brit Awards 2011, ώστε να αισθανθούμε το “πάθος” και την “κάθαρση”. Ίσως να υπάρχουν αμφιβολίες για την τεχνική αρτιότητα στην κεφαλική ζώνη, αλλά απολαμβάνουμε μια πλούσια υψηλή φωνητική περιοχή με σκοτεινές επιστρώσεις, εκφραστικό φαλτσέτο και αβίαστο βιμπράτο.

   

 

Το ‘Someone Like You’ είναι από εκείνες τις μπαλάντες που μπορούν να συναρπάσουν και να ερεθίσουν μέχρι δακρύων το ακροατήριο. Η δομή του κομματιού αποτελείται από τρία διακριτά μέρη: στροφή (verse), προ-επωδό (pre-chorus) και επωδό (chorus). Πριν από την τρίτη επανάληψη της φόρμας, παρεμβάλλεται γέφυρα (bridge). Στο παρακάτω σχεδιάγραμμα εικονίζονται τα τμήματα του τραγουδιού και η χρονική τους διάσταση (αναφέρονται στο επίσημο βίντεο που επισυνάπτεται).

   

 

Υπάρχει μόνο η φωνή και το πιάνο. Ενώ η συνοδεία είναι αποκλειστικά συγχορδιακή και κάπως αυστηρή (με το σχήμα των δεκάτων έκτων), η φωνή κινείται με περισσότερη ρυθμική ελευθερία ανάμεσα στους μετρικούς χτύπους. Και η τονικότητα; Είναι μείζονα. Αλλά έχετε αυτή την εντύπωση; Το κόλπο είναι πλέον παλαιό, από την εποχή των Beatles. Αφαιρούμε από τη μείζονα τονικότητα τη δράση της δεσπόζουσας συγχορδίας, περιορίζοντάς τη σε διαβατικούς ρόλους, και επιτυγχάνουμε έτσι μια απονευρωμένη αίσθηση. Αποσταθεροποιούμε ακόμα περισσότερο τη θέση της μείζονας τονικής, όταν την εναλλάσσουμε με τη σχετική ελάσσονα συγχορδία (της έκτης βαθμίδας). Αυτό ακριβώς το φαινόμενο παρατηρούμε στην αρμονία του ‘Someone Like You’. Στα διακριτά τμήματα του κομματιού υπάρχουν τετράμετροι ή δίμετροι συγχορδιακοί κύκλοι, όπου η μείζονα τονική αντιπαρατίθεται στις συγχορδίες της έκτης και της τετάρτης βαθμίδας. Αυτοί οι κύκλοι επαναλαμβάνονται ατέρμονα. Όπως έχει ειπωθεί, μοιάζει η ηρωίδα μας να ζει ξανά και ξανά μια τραυματική εμπειρία, όπως ίσως σε μια φροϋδική σκηνή ψυχανάλυσης, ψάχνοντας τρόπους να αποδράσει.

Η αρχή του μουσικού κειμένου

musicnotes.com

Η αρμονική συνοδεία στην αρχή της προ-επωδού και της επωδού

Βασικό διαρυθμικό κύτταρο: '3 αξίες έναντι 2' και '4 αξίες έναντι 3'

Η πολυρυθμία (polyrhythm) και η διαρυθμικότητα (cross-rhythm ή cross-beat) προέρχονται από τη μείξη διαφορετικών μετρικών τονισμών. Ποια είναι η διαφορά τους; Η πολυρυθμία δεν έχει σταθερή έκφραση ή κανονικότητα. Αντιθέτως, η διαρυθμικότητα είναι ένας νέος σταθερός μετρικός τονισμός που προκύπτει από την υπέρθεση δύο ή περισσότερων απλούστερων μετρικών προτύπων. Το βασικότερο διαρυθμικό κύτταρο κατασκευάζεται από το συνδυασμό τριών αξιών έναντι δύο (3:2). Σημαντικότερο παράγωγο σχήμα είναι ο διαρυθμικός συνδυασμός τεσσάρων αξιών έναντι τριών (4:3). Η ορθή εκτέλεση των διαρυθμικών σχημάτων ‘3 προς 2’ και ‘4 προς 3’ είναι απαραίτητη συνθήκη για κάθε μουσικό (ως sine qua non). Θυμάμαι πόσο δύσκολο ήταν για τον δάσκαλό μας να μας εξηγήσει το τρίηχο, την στέρεη απόδοση του οποίου κατακτούσαμε με την ακουστική εμπειρία και την πρακτική εξάσκηση. Ας δοκιμάσουμε εδώ έναν ασφαλέστερο και συντομότερο δρόμο.

Κατά τον πρώτο τρόπο μελέτης, θα χρησιμοποιήσουμε τη βοήθεια της μουσικής σημειογραφίας. Το διαρυθμικό κύτταρο ‘3:2’ προκύπτει από την υπέρθεση ενός μέτρου τριών απλών παλμών (3/4) και ενός μέτρου δύο σύνθετων παλμών (6/8). Το διαρυθμικό κύτταρο ‘4:3’ προκύπτει από την υπέρθεση ενός μέτρου τεσσάρων σύνθετων παλμών (12/8) και ενός μέτρου τριών απλών παλμών (3/2). Παρατηρήστε ότι ο συνολικός αριθμός των υποδιαιρέσεων των μετρικών παλμών είναι ίδιος για κάθε μετρικό πρότυπο. Το σύνθετο μέτρο των 6/8 περιέχει 6 υποδιαιρέσεις που τις ομαδοποιεί ανά 3, ενώ το απλό μέτρο των 3/4 περιέχει 6 υποδιαιρέσεις που τις ομαδοποιεί ανά 2. Ομοίως, το σύνθετο μέτρο των 12/8 περιέχει 12 υποδιαιρέσεις που τις ομαδοποιεί ανά 3, ενώ το απλό μέτρο 3/2 έχει 12 υποδιαιρέσεις (των 6 υποδιαιρέσεων) που τις ομαδοποιεί ανά 4. Πώς εργαζόμαστε; Τραγουδάμε τις υποδιαιρέσεις, ενώ παίζουμε με τα δύο χέρια εναλλάξ τους παλμούς των συντιθέμενων μέτρων. Πότε θα τα έχουμε καταφέρει; Όταν παίζουμε αβίαστα το διαρυθμικό κύτταρο, χωρίς να χρειάζεται να τραγουδάμε τις υποδιαιρέσεις, και όταν αντιλαμβανόμαστε ακουστικά την ανεξάρτητη οντότητά του.

 

Κατά το δεύτερο τρόπο, χρησιμοποιούμε το ρολόι του ρυθμού. Η διάταξη αυτή έχει δύο πλεονεκτήματα: (α) εκφράζει αφενός την κυκλικότητα του ρυθμικού σχήματος αφού, όταν αυτό ολοκληρώνεται, επιστρέφει στην αρχή˙ (β) ενσωματώνει δώδεκα υποδιαιρέσεις, δηλαδή το ελάχιστο κοινό πολλαπλάσιο των αριθμών 2, 3, 4 και 6. Στις παρακάτω παραστάσεις του ρυθμικού ρολογιού, ο εσωτερικός κύκλος φέρει τις θέσεις των ωρών και οι εξωτερικοί κύκλοι φέρουν τις θέσεις των δύο μετρικών παλμών που πρόκειται να αναμειχθούν για να σχηματίσουν το διαρυθμικό  κύτταρο. Εργαζόμαστε με τον ίδιο τρόπο: τραγουδάμε τους κτύπους των ωρών, ενώ παίζουμε με τα δύο χέρια εναλλάξ τους παλμούς που σημειώνονται στους εξωτερικούς κύκλους. Κατά τη μελέτη του διαρυθμικού κυττάρου ‘3:2’, είναι ευκολότερο να τραγουδάμε τις ώρες ανά δύο (0, 2, 4, 6, 8, 10), αφού δεν υπάρχουν κτύποι στις θέσεις περιττού αριθμού.

 

Το διαρυθμικό κύτταρο ‘3:2’ σε διάταξη ρολογιού

   

 

Το διαρυθμικό κύτταρο ‘4:3’ σε διάταξη ρολογιού

   

 

Μετά το πέρας αυτών των ασκήσεων, μπορείτε ασφαλώς να παίξετε τους παράγωγους συνδυασμούς ‘6:4’ και ’12:8’. Δείτε ότι προκύπτουν, αντιστοίχως, από δύο και τρία βασικά κύτταρα ‘3:2’ στη σειρά. Ομοίως, ο συνδυασμός ‘8:6’ προκύπτει από δύο κύτταρα ‘4:3’ σε σειρά.

Το βασικό διαρυθμικό κύτταρο ‘3:2’ αποτελεί τη ρυθμική βάση της μουσικής στην Υποσαχάρια Αφρική. Στο παρακάτω βίντεο, οι φοιτητές του Μουσικού Τμήματος του Πολιτειακού Πανεπιστημίου της Ιντιάνα καλούνται, στο πλαίσιο της εξέτασης του μαθήματος “Εισαγωγή στις Μουσικές Παραδόσεις: Υποσαχάρια Πολυρυθμία”, να εκτελέσουν το διαρυθμικό κύτταρο ‘3:2’ με υλικά που κομίζουν από το σπίτι τους: μεταλλικά σκεύη, πλαστικά δοχεία, ξύλινα ερμάρια, διαφόρων ειδών κουτιά κλπ. Δοκιμάστε και εσείς να παίξετε το βασικό σχήμα των ‘τριών αξιών έναντι δύο’. Θα ενθουσιαστείτε από την ενέργεια του διαρυθμικού παλμού.

   

 

Ασκησιολόγιο 1: Ρυθμός: Τρίηχα - Συμπλέγματα Φθογγοσήμων

< 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 >