Blog


Μουσική Σημειογραφία (2): Πώς γράφουμε τις νότες των συγχορδιών;

Τι μας δυσκολεύει περισσότερο όταν γράφουμε τις νότες των συγχορδιών; Μάλλον η στοίχισή τους (όταν περιέχονται διαστήματα δευτέρας) και οι κινούμενοι φθόγγοι, η τοποθέτηση των σημείων αλλοίωσης, των συζεύξεων και των στιγμών διαρκείας. Ακολουθήστε, λοιπόν, τις παρακάτω οδηγίες.

(i) Η φορά του στελέχους της συγχορδίας είναι προς τα κάτω, όταν σχηματίζονται μεγαλύτερα διαστήματα πάνω από την τρίτη γραμμή του πενταγράμμου. H φορά του στελέχους είναι προς τα πάνω, όταν σχηματίζονται μεγαλύτερα διαστήματα κάτω από την τρίτη γραμμή. Βλ. περίπτωση (i) στο παράδειγμα.

(ii) Όταν η συγχορδία περιέχει συνεχείς φθόγγους (αρμονικό διάστημα δευτέρας), ο οξύτερος φθόγγος τίθεται δεξιά του στελέχους και ο βαρύτερος αριστερά. Βλ. περίπτωση (ii) στο παράδειγμα.

(iii) Όταν οι φθόγγοι της συγχορδίας διαμοιράζονται σε δύο διαφορετικά στελέχη, τότε στοιχίζονται σε κάθετη διάταξη οι κεφαλές που προσδιορίζουν τη φορά των στελεχών. Βλ. περίπτωση (iii) στο παράδειγμα.

(iv) Χρησιμοποιούνται δύο στελέχη για το διαχωρισμό των τμημάτων της συγχορδίας που διαμοιράζονται σε δύο φωνές. Βλ. περίπτωση (iv) στο παράδειγμα.

(v) Ο κινούμενος φθόγγος της συγχορδίας διαχωρίζεται από τους στατικούς φθόγγους. Το στέλεχός του έχει αντίθετη φορά από τη φορά του στελέχους της συγχορδίας. Βλ. περίπτωση (v) στο παράδειγμα.

 

(vi) Όταν τα φθογγόσημα της συγχορδίας αναπτύσσονται σε διάστημα ίσο ή μικρότερο της έκτης, τότε οι αλλοιώσεις τους τοποθετούνται κατά τον ακόλουθο τρόπο (από πάνω προς τα κάτω). Δύο (2) αλλοιώσεις: η 2η αλλοίωση τίθεται αριστερά της 1ης. Τρεις (3) αλλοιώσεις: η 2η αλλοίωση τίθεται αριστερά της πρώτης και η 3η αλλοίωση τίθεται μεταξύ της 1ης και της 2ης. Τέσσερις (4) αλλοιώσεις: η 2η αλλοίωση τίθεται αριστερά της πρώτης, η 3η αλλοίωση τίθεται αριστερά της 2ης και η 4η αλλοίωση τίθεται μεταξύ της 1ης και της 2ης. Πέντε (5) αλλοιώσεις: η 2η αλλοίωση τίθεται αριστερά της 1ης, η 3η αλλοίωση τίθεται αριστερά της 2ης, η 4η αλλοίωση τίθεται μεταξύ της 2ης και της 3ης και η 5η αλλοίωση τίθεται μεταξύ της 1ης και της 2ης. Έξι (6) αλλοιώσεις: η 2η αλλοίωση τίθεται αριστερά της 1ης, η 3η αλλοίωση τίθεται αριστερά της 2ης, η 4η αλλοίωση τίθεται αριστερά της 3ης, η 5η αλλοίωση τίθεται μεταξύ της 2ης και της 3ης και η 6η αλλοίωση τίθεται μεταξύ της 1ης και της 2ης. Βλ. περίπτωση (vi) στο παράδειγμα.

(vii) Οι αλλοιώσεις δύο φθογγοσήμων της συγχορδίας που απέχουν διάστημα ίσο ή μεγαλύτερο της εβδόμης στοιχίζονται καθέτως. Βλ. περίπτωση (vii) στο παράδειγμα.

(viii) Η αλλοίωση του κινούμενου φθόγγου της συγχορδίας τίθεται αριστερά της συγχορδίας και συμπεριλαμβάνεται στη διάταξη των αλλοιώσεών της, όπως αυτή προσδιορίζεται στην περίπτωση (vi). Βλ. περίπτωση (viii) στο παράδειγμα.

 

(ix) Οι στιγμές διαρκείας των φθογγοσήμων μιας συγχορδίας στοιχίζονται σε κάθετη διάταξη. Όταν στη συγχορδία περιέχονται διαστήματα δευτέρας, τότε είναι πιθανόν η στιγμή διαρκείας του φθογγοσήμου που γράφεται σε γραμμή να μετατεθεί στο αμέσως χαμηλότερο διάστημα (προκειμένου να διατηρηθεί το πλήθος των στιγμών διαρκείας και η κάθετη διάταξή τους). Βλ. περίπτωση (ix) στο παράδειγμα.

(x) Τα φθογγόσημα της συγχορδίας διαιρούνται κατά το ίδιο πλήθος σε υψηλότερα και σε χαμηλότερα. Οι συζεύξεις διαρκείας των υψηλότερων φθογγοσήμων σχηματίζουν την καμπύλη προς τα πάνω και οι συζεύξεις διαρκείας των χαμηλότερων φθογγοσήμων σχηματίζουν την καμπύλη προς τα κάτω. Σε συγχορδία που περιέχει περιττό αριθμό φθογγοσήμων, το κεντρικό φθογγόσημο σχηματίζει την καμπύλη της σύζευξης διαρκείας σύμφωνα με τον κανόνα της μεσαίας γραμμής. Οι συζεύξεις διαρκείας των φθογγοσήμων πάνω από το κεντρικό φθογγόσημο σχηματίζουν την καμπύλη προς τα πάνω, ενώ οι συζεύξεις διαρκείας των φθογγοσήμων κάτω από το κεντρικό φθογγόσημο σχηματίζουν την καμπύλη προς τα κάτω. Βλ. περίπτωση (x) στο παράδειγμα.

(xi) Όταν στη συγχορδία περιέχεται διάστημα δευτέρας, τότε η σύζευξη διαρκείας του υψηλότερου φθογγοσήμου του διαστήματος δευτέρας σχηματίζει την καμπύλη προς τα πάνω και η σύζευξη διαρκείας του χαμηλοτέρου σχηματίζει την καμπύλη προς τα κάτω. Τα φθογγόσημα πάνω από το διάστημα της δευτέρας σχηματίζουν την καμπύλη προς τα πάνω, ενώ τα φθογγόσημα κάτω από το διάστημα της δευτέρας σχηματίζουν την καμπύλη προς τα κάτω. Όταν στη συγχορδία περιέχονται περισσότερα του ενός διαστήματα δευτέρας, τότε ακολουθείται η διαδικασία του διαμοιρασμού (όπως στην (x) περίπτωση). Βλ. περίπτωση (xi) στο παράδειγμα.

(xii) Οι συζεύξεις διαρκείας είναι πιθανόν να τέμνουν τα στελέχη των κινούμενων φθόγγων των συζευγμένων συγχορδιών. Βλ. περίπτωση (xii).

 

Στις 'Υποδείξεις Μουσικής Σημειογραφίας', που περιλαμβάνονται στο Προσάρτημα Ι του βιβλίου Μουσική Θεωρία και Πρακτική, αναφέρονται συνοπτικά όλοι οι κανόνες που αφορούν στην ορθή μουσική γραφή.

Μουσική Θεωρία και Πρακτική: Υποδείξεις Μουσικής Σημειογραφίας

Μουσική Σημειογραφία (1): Πώς γράφουμε τις νότες που ανήκουν σε αντιθετικές φωνές;

Αντιθετικές φωνές είναι δύο μελωδικές ή ρυθμικές γραμμές που σημειώνονται στο ίδιο πεντάγραμμο. Στις ασκήσεις ρυθμού, αρμονίας ή αντίστιξης απαιτείται να γράφουμε με ορθό τρόπο τις αντιθετικές φωνές στο ίδιο πεντάγραμμο. Ακολουθήστε τις παρακάτω οδηγίες.

(i) Τα στελέχη των φθογγοσήμων της υψηλότερης φωνής έχουν φορά προς τα πάνω και τα στελέχη των φθογγοσήμων της χαμηλότερης φωνής έχουν φορά προς τα κάτω. Το μήκος των στελεχών των φθογγοσήμων των δύο αντιθετικών φωνών είναι μικρότερο από το κανονικό (σχέση μεγέθους: περίπου 3:4). Όταν οι δύο αντιθετικές φωνές συμπίπτουν σε φθογγόσημα της ίδιας αξίας, τότε αυτά έχουν την ίδια κεφαλή και η σύμπτωσή τους δηλώνεται με δύο στελέχη αντίθετης φοράς. Η σύμπτωση δύο φθογγοσήμων αξίας ολοκλήρου δηλώνεται με τον διπλασιασμό τους. Βλ. περίπτωση (i) στο παράδειγμα.

(ii) Όταν οι δύο αντιθετικές φωνές συμπίπτουν σε φθογγόσημα διαφορετικής αξίας, τότε το φθογγόσημο της υψηλότερης φωνής προηγείται και το φθογγόσημο της χαμηλότερης φωνής έπεται. Βλ. περίπτωση (ii) στο παράδειγμα.

 

(iii) Όταν οι αντιθετικές φωνές σχηματίζουν διάστημα δευτέρας ή τρίτης και το χαμηλότερο φθογγόσημο γράφεται σε γραμμή, τότε μετατίθεται η στιγμή διαρκείας του στην αμέσως χαμηλότερη θέση (διάστημα) πενταγράμμου. Όταν οι αντιθετικές φωνές σχηματίζουν διάστημα δευτέρας με παρεστιγμένα φθογγόσημα, οι στιγμές διαρκείας στοιχίζονται σε κάθετη διάταξη. Βλ. περίπτωση (iii) στο παράδειγμα.

(iv) Όταν οι αντιθετικές φωνές συμπίπτουν σε φθογγόσημα του ίδιου ύψους, το παρεστιγμένο φθογγόσημο της υψηλότερης φωνής έπεται συνήθως του φθογγοσήμου της χαμηλότερης φωνής (για λόγους ευκρίνειας, αντίθετα με ότι υποδεικνύεται στην οδηγία ii). Βλ. περίπτωση (iv) στο παράδειγμα.

(v) Όταν οι αντιθετικές φωνές σχηματίζουν διάστημα δευτέρας και φέρουν αλλοιώσεις, τότε η αλλοίωση του φθογγοσήμου της χαμηλότερης φωνής σημειώνεται πριν από την αλλοίωση του φθογγοσήμου της υψηλότερης φωνής (ακολουθείται, δηλαδή, ο γενικός κανόνας γραφής των αλλοιώσεων συγχορδιών). Βλ. περίπτωση (v) στο παράδειγμα.

(vi) Οι αντιθετικές φωνές σχηματίζουν τις συζεύξεις τους προς την αντίθετη κατεύθυνση. Τα φθογγόσημα της υψηλότερης φωνής σχηματίζουν την καμπύλη τους προς τα πάνω, ενώ τα φθογγόσημα της χαμηλότερης φωνής σχηματίζουν την καμπύλη τους προς τα κάτω. Βλ. περίπτωση (vi) στο παράδειγμα.


Στο βιβλίο Μουσική Θεωρία και Πρακτική περιλαμβάνεται το ειδικό κεφάλαιο με τις 'Υποδείξεις Μουσικής Σημειογραφίας' (Προσάρτημα Ι). Συμπυκνώνονται όλοι οι κανόνες που αφορούν στην ορθή μουσική γραφή. Ανεξαρτήτως θεωρητικής κατάρτισης, συστήνεται επιτατικά η μελέτη τους. Είναι, ασφαλώς, ο βασικός κώδικας επικοινωνίας των μουσικών.


Υποδείξεις Μουσικής Σημειογραφίας

Harpo Marx: Ρακο-μάνινοφ (Κουρελομάνινοφ) ή Ραχμάνινοφ;

Ο Χάρπο είναι ο σιωπηλός ηθοποιός της κωμικής ομάδας των Marx Brothers που επικοινωνεί με ήχους και παντομίμα. Αγαπούσε υπέρμετρα την άρπα. Μάλιστα, είχε εγκαταστήσει ένα τέτοιο όργανο ακόμα και στην τουαλέτα, ώστε να μην σπαταλά ανεκμετάλλευτα τον χρόνο του. Όπως διηγείται ο ίδιος, είχε κάποτε καταφύγει στους ‘Κήπους της Άλα’, ενός ξενοδοχείου διασήμων του Hollywood, προκειμένου να εξασκηθεί στο αγαπημένο του όργανο. Μια δυσάρεστη έκπληξη τον περίμενε. Σε γειτονικό bungalow ακούγονταν οι δυνατοί ήχοι ενός πιάνου. Στην έντονη διαμαρτυρία του, η υποδοχή του ξενοδοχείου απάντησε ότι δεν μπορούσε να επέμβει. Ένοικος του χώρου ήταν ο διάσημος συνθέτης και πιανίστας Sergei Rachmaninoff, ο οποίος είχε την πρόθεση να ασκηθεί και να συνθέσει. Ο Harpo, όντας εκνευρισμένος, ανοίγει όλα τα παράθυρα της κατοικίας και παίζει ασταμάτητα, όσο πιο δυνατά μπορεί, τα πρώτα μέτρα από το ‘Πρελούδιο σε Ντο δίεση Ελάσσονα’. Ήταν τώρα σειρά του Ραχμάνινοφ να διαμαρτυρηθεί. Σε υστερότερο χρόνο, ο Χάρπο αντιλαμβάνεται την ταραχή που είχει προκαλέσει στον Ραχμάνινοφ. Ήταν η κατάρα του δημοφιλέστατου κομματιού: ο συνθέτης είχε εγκλωβιστεί στους ήχους και τη φήμη ενός μικρότερης σημασίας έργου του. Παντού όπου ταξίδευε στον κόσμο, του ζητούσαν να παίξει το 'Πρελούδιο' ή να μιλήσει για αυτό.

Στην ταινία ‘A Day at the Races’ (1937), μετά τη δυσάρεστη εμπειρία της συνύπαρξης με τον Rachmaninoff, o Harpo κουρελιάζει το Πρελούδιό του. Μοιάζει να κραυγάζει: “Τι στόμφος! Είναι μουσική αυτοί οι δυνατοί ήχοι της μεγαλομανίας; Γκρεμίστε τους. Κάντε το πιάνο να εκραγεί και παίξτε μουσική με την τρυφερή ψυχή του. Εκεί κρύβεται η άρπα”.

   

 

Ο Αντόρνο θεωρούσε το ‘Πρελούδιο’ ευτελές εμπορικό προϊόν (T. Adorno: “Commodity Music Analyzed.” Στο Quasi una Fantasia: Essays on Modern Music. New York: Verso, 1998). Στην ουσία, έλεγε, είναι άδειο: ένα πτωτικό σχήμα που επαναλαμβάνεται σε όλη τη διάρκεια της σύνθεσης. Δεν απέχει από την πραγματικότητα. Αλλά γιατί είναι τόσο δημοφιλές; Είναι ένα “παιδικό τραγούδι που παίζεται grandioso”; Ο Αντόρνο επέμενε ότι οφείλει τη δημοφιλία του στην “ταύτιση του ακροατή με τον μουσικό εκτελεστή”. Αυτοί οι “συγχορδιακοί κεραυνοί” απελευθερώνουν σύνδρομα “μεγαλομανίας”, ικανά να “μεταμορφώσουν μια ευγενή φιγούρα σε κατακτητή του κόσμου”. Με τα “μάτια της νόησης ο ακροατής βλέπει τα νύχια του λιονταριού να μεγαλώνουν”. Η τέχνη οφείλει να μας μεταμορφώνει για να αλλάξουμε τον κόσμο. Ωστόσο, κατά τον Αντόρνο, στο ‘Πρελούδιο’ ελλοχεύει το “σύμπλεγμα (complex) του Νέρωνα”. Αντί να αλλάξουμε τον κόσμο, ανάβουμε τη φλόγα της καταστροφής.

Η κριτική του Αντόρνο αναμφισβήτητα εξάπτει την περιέργεια εξερεύνησης. Το ‘Πρελούδιο’ είναι, ασφαλώς, μια απλή τριμερής κατασκευή του Ύστερου Ρομαντισμού. Ο Ραχμάνινοφ το είχε συνθέσει μόλις σε ηλικία 18 ετών. Τα στοιχεία που προσδίδουν γοητεία στο έργο είναι αυτά που δαιμονοποιεί ο Αντόρνο. Ας πούμε ότι ένας συνθέτης αναλάμβανε να συνθέσει το ‘Πρελούδιο’. Πόσο καλός χειριστής του kitsch style θα μπορούσε να είναι, έτσι ώστε να μπορεί να προσδώσει σε ένα απλό αρμονικό σχήμα τόση ένταση και στιβαρότητα; Πόσο μυστήριο μπορεί να κρύβεται πίσω από την απίστευτη δημοφιλία ενός “άδειου” κομματιού; Ποιες ιδιότητες εγκεφαλικού μασάζ μπορεί να διαθέτει; Σίγουρα αποτελεί πρόκληση για μελέτη. Μπορείτε να παίξετε άφοβα το κομμάτι και να διασκεδάσετε με τον ηχητικό του όγκο, που απλώνεται κάποιες στιγμές σε τέσσερα πεντάγραμμα. Είναι περισσότερο εύκολο από ό,τι δείχνει. Ίσως, σε μια αντίστροφη ψυχαναλυτική διαδικασία, να μπορεί να μας μετατρέψει από πρόβατα-θηράματα σε λύκους-θηρευτές. Μην ανησυχείτε, δεν κινδυνεύετε να διαφθαρήτε. Ο Αντόρνο μάλλον υπερβάλλει. Εξάλλου, οι "αλλοτριωμένες από την εμπορευματοποίηση" Δημοκρατίες που εφηύραν την τζαζ και τη ροκ είναι αυτές που μπόρεσαν να αντισταθούν αποτελεσματικά στα κύματα ολοκληρωτισμού και να δημιουργήσουν υλικό και πνευματικό πλούτο.

Σχεδόν σε κάθε συναυλία με έργα του Ραχμάνινοφ, ζητείται κατά τις επευφημίες (encore) η παρουσίαση του 'Πρελουδίου'. Στο βίντεο, ο Evgeny Kissin παίζει το Πρελούδιο σε Ντο δίεση Ελάσσονα

   

 

Βλέπουμε το μουσικό κείμενο, ενώ στην ηχογράφηση ακούγεται ο Ραχμάνινοφ να παίζει το 'Πρελούδιό' του

   

 

Petrucci Music Library

pianostreet.com

< 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 >