Blog


Αναπτύσσοντας τη μουσική ακουστική ικανότητα (2): Αναγνώριση Συγχορδιών

Ποιες είναι οι βασικότερες συγχορδίες, στων οποίων τον ήχο πρέπει να ασκηθούμε; Κάθε μουσικό είδος και ύφος χρησιμοποιεί συγκεκριμένο λεξιλόγιο συγχορδιών. Είναι φυσικό ότι ανακαλύπτουμε και μαθαίνουμε αρχικά το συγχορδιολόγιο της μουσικής που μας περιβάλλει. Είναι εκείνο της κλασικής αρμονίας, των διαφόρων εκφάνσεων της pop, της λαϊκής-ρεμπέτικης μουσικής. Στο πρόγραμμα ακουστικής εξάσκησης, που περιγράφουμε παρακάτω, περιλαμβάνονται οι συγχορδίες που συναντάμε περισσότερο συχνά στη μουσική που ακούμε και παίζουμε. Στην πρώτη ομάδα συγχορδιών περιέχονται οι βασικοί τρίφωνοι τύποι και η δεσπόζουσα συγχορδία, ενώ στη δεύτερη ομάδα περιέχονται οι βασικοί τετράφωνοι τύποι. Έχει συνολική διάρκεια πέντε εβδομάδων.

> Πρόγραμμα 1ης & 2ης Εβδομάδας
Αρχίζουμε την εξάσκησή μας με τις τρεις σπουδαιότερες συγχορδίες: μείζονα, ελάσσονα και δεσπόζουσα, σε ευθεία θέση και σε κάθε θέση αναστροφής. Τη δεύτερη εβδομάδα, θα προσθέσουμε την τρίφωνη ελαττωμένη συγχορδία με τις αναστροφές της, την αυξημένη συγχορδία και την τετράφωνη ελαττωμένη συγχορδία. Οι δύο τελευταίες - αυξημένη και τετράφωνη ελαττωμένη - είναι συμμετρικές κατασκευές. Συνεπώς δεν έχει νόημα η διάκριση των αναστροφών τους, αφού αναστρεφόμενες αναπαράγουν τον εαυτό τους. Στον παρακάτω πίνακα, αναγράφονται οι τύποι της πρώτης ομάδας συγχορδιών. Σημειώνεται κάτω από τις συγχορδίες ο ημιτονιακός τύπος σχηματισμού (integer notation).

Θα χρησιμοποιήσουμε την εφαρμογή Online Ear Trainer 3.0. Επιλέγουμε τον τομέα εξάσκησης: Chords (Συγχορδίες). Ο επιλογέας εκκίνησης (play button) ενεργοποιεί σειρά συγχορδιών, τις οποίες αναγνωρίζουμε. Οι λύσεις εικονίζονται στο πεντάγραμμο. Στον κατάλογο ‘Chords to Play’ (Συγχορδίες Άσκησης) επιλέγουμε τις συγχορδίες στις οποίες επιθυμούμε να ασκηθούμε. Κατά τη δεύτερη εβδομάδα επιλέγουμε τους τύπους: ‘Major Triad’, ‘Minor Triad’, ‘Diminished Triad’, Augmented Triad’, ‘Dominant 7th’, ‘Diminished 7th’. Στον κατάλογο ‘Inversions’ (Αναστροφές), ενεργοποιούμε όλες τις θέσεις αναστροφής. Πραγματοποιούμε τις παρακάτω ειδικές ρυθμίσεις: ‘Note Direction’: ‘Ascending’ (εμφανίζει τις νότες της απάντησης σε ανιούσα διάταξη)˙ ‘Sequence Type’: ‘Harmonic’˙ ‘Root Note’: ‘Any’.

Εναλλακτικά για την εξάσκησή μας, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε τον ιστότοπο www.teoria.com (Exercises (menu) -> Ear Training -> Chords -> Triads).  Ενεργοποιούμε όλες τις επιλογές στους καταλόγους ‘Triads’ και ‘Inversions’. Στους τρόπους απάντησης ‘Answer using:’, επιλέγουμε ‘Chord’. Μετά το ‘ΟΚ’, ανοίγει νέο παράθυρο όπου εικονίζεται στο πεντάγραμμο ο χαμηλότερος φθόγγος της ζητούμενης συγχορδίας. Προσδιορίζουμε τον τύπο και τη θέση της συγχορδίας. Έχουμε τη δυνατότητα να την ακούσουμε όσες φορές επιθυμούμε, είτε αρμονικά είτε αρπέζ.

 

> Πρόγραμμα 3ης & 4ης Εβδομάδας
Κατά την 3η και 4η εβδομάδα, ασκούμαστε στη δεύτερη ομάδα συγχορδιών. Περιλαμβάνονται σε αυτήν οι βασικοί τετράφωνοι τύποι που ανήκουν στις κατηγορίες της μείζονας, της ελάσσονας, της ελαττωμένης και της δεσπόζουσας συγχορδίας. Συμπεριλαμβάνουμε στην κατηγορία της δεσπόζουσας τον τύπο της καθυστέρησης, καθώς και τους τρεις συνηθέστερους πεντάφωνους τύπους με ενάτη. Σε αυτό το στάδιο μελέτης, δεν μας ενδιαφέρει τόσο η ακουστική αντίληψη των αναστροφών. Χρησιμοποιούμε αποκλειστικά την ευθεία θέση των συγχορδιών. Προτείνουμε να ασκηθούμε, κατά την 3η εβδομάδα, στους συγχορδιακούς τύπους: μείζονα με (μεγάλη) έκτη (major 6th), μείζονα με μεγάλη εβδόμη (major 7th), ελάσσονα με (μεγάλη) έκτη (minor 6th), ελάσσονα με μικρή εβδόμη (minor 7th), ημιελαττωμένη (half-diminished 7th), ελαττωμένη (diminished 7th), δεσπόζουσα (dominant 7th). Την επόμενη εβδομάδα, μπορούμε να προσθέσουμε στο φάσμα των υπό εξάσκηση συγχορδιών τους υπόλοιπους τύπους: ελάσσονα με μεγάλη εβδόμη (minor, major 7th), δεσπόζουσα με καθυστέρηση (dominant 7th, sus4), δεσπόζουσα με ελαττωμένη πέμπτη (dominant 7th, b5), δεσπόζουσα με αυξημένη πέμπτη (dominant 7th, #5), δεσπόζουσα με μεγάλη ενάτη (dominant 9th), δεσπόζουσα με μικρή ενάτη (dominant 7th, b9) και δεσπόζουσα με αυξημένη ενάτη (dominant 7th, #9). Στον παρακάτω πίνακα, αναγράφονται οι τύποι της δεύτερης ομάδας συγχορδιών και ο ημιτονιακός τύπος σχηματισμού τους.

Στον κατάλογο ‘Chords to Play’ της διαδικτυακής εφαρμογής Ear Trainer, επιλέγουμε τους τύπους συγχορδιών: ‘Major 7th’, ‘Minor 7th’, ‘Dominant 7th’, ‘Half-Diminished 7th’, ‘Major 6th’, ‘Minor 6th’, ‘Minor, Major 7th’, ‘Dominant 7th, Sus4’, ‘Dominant 7th, b5’, ‘Dominant 7th, #5’, ‘Dominant 7th, b9’, ‘Dominant 7th, #9’, ‘Dominant 9th’. Απενεργοποιούμε τις θέσεις αναστροφής, διατηρώντας μόνο την ευθεία θέση (root position).

Ομοίως, στην εφαρμογή ακουστικής εξάσκησης της teoria επιλέγουμε τους τύπους συγχορδιών: ‘Dominant Seventh’, ‘Dominant Seventh (suss)’, ‘Dominant Seventh (b5)’, ‘Dominant Seventh (#5)’, ‘Major Seventh’, ‘Minor Seventh’, ‘Minor Major Seventh’, ‘Half Diminished Seventh’, ‘Diminished Seventh’. Στις ‘Αναστροφές’ (Inversions) επιλέγουμε ‘Root Position’ και στον ‘Τρόπο Απάντησης’ (Answering using) επιλέγουμε ‘Chord’.


> Πρόγραμμα 5ης Εβδομάδας
Κλείνει ο κύκλος ακουστικής εξάσκησης στις συγχορδίες. Πραγματοποιούμε επαναληπτική άσκηση και αξιολόγηση.

Σύνδεσμοι

Μουσική Θεωρία και Πρακτική: Συγχορδίες

Ασκησιολόγιο Μουσικής Θεωρίας: Συγχορδίες

Η Αρμονία στην Πράξη: Αρμονικό Υλικό

Αναπτύσσοντας τη μουσική ακουστική ικανότητα (1): Αναγνώριση Διαστημάτων

Η μελέτη της βασικής μουσικής θεωρίας δεν έχει νόημα αν δεν συνδυάζεται με την ανάπτυξη της διακριτικής ικανότητας της ακοής μας. Άλλωστε, αυτό που επιθυμούν οι μουσικοί από την εφηβική τους ηλικία είναι να έχουν την ευχέρεια να παίζουν με το αυτί τη μουσική που αγαπούν. Επομένως, η μουσική μελέτη θα πρέπει να σχεδιάζεται με τέτοιον τρόπο, ώστε να εξυπηρετείται αυτή η ανάγκη. Υπάρχουν στο διαδίκτυο επαρκείς εφαρμογές, οι οποίες μας προσφέρουν τη δυνατότητα online (επιγραμμικής) ακουστικής εξάσκησης. Αυτό που χρειαζόμαστε είναι μια φορητή συσκευή διαδικτύου δίπλα στο όργανό μας. Ένα συνεπές πρόγραμμα δύο εξαμήνων θα μπορούσε να απογειώσει την ακουστική μας ικανότητα. Θα αρκούσε ολιγόλεπτη καθημερινή εξάσκηση. Πώς θα μπορούσε να διαμορφωθεί ένα τέτοιο πρόγραμμα; Το πρώτο εξάμηνο μελέτης θα ήταν αφιερωμένο στην αναγνώριση βασικών μουσικών οντοτήτων, όπως είναι τα διαστήματα, οι συγχορδίες και οι μελωδικές γραμμές. Το δεύτερο εξάμηνο μελέτης θα ήταν αφιερωμένο στην αναγνώριση αρμονικών διαδοχών και την καταγραφή διαφόρων μουσικών κομματιών. Στις επόμενες δημοσιεύσεις θα προσπαθήσουμε να περιγράψουμε το σχέδιο ακουστικής εξάσκησης του πρώτου εξαμήνου. Αρχίζουμε με την αναγνώριση διαστημάτων.

Θα χρησιμοποιήσουμε την εφαρμογή Online Ear Trainer 3.0. Πώς ασκούμαστε; Επιλέγουμε τον τομέα εξάσκησης: Intervals (Διαστήματα). Ο επιλογέας εκκίνησης (play button) ενεργοποιεί σειρά διαστημάτων, τα οποία αναγνωρίζουμε ή (και) αναπαράγουμε με τη φωνή και το όργανό μας. Οι λύσεις εικονίζονται στο πεντάγραμμο. Υπάρχουν επτά βασικές ακουστικές εντυπώσεις διαστημάτων, αν σκεφτούμε ότι τα αναστρεφόμενα διαστήματα αναδίδουν όμοια ακουστική αίσθηση. Για παράδειγμα, το διάστημα καθαρής τετάρτης Ντο-Φα θα έχει ανάλογη αίσθηση με την αναστροφή του, δηλαδή το διάστημα καθαρής πέμπτης Φα-Ντο. Επομένως, προτιμούμε να αντιλαμβανόμαστε τα διαστήματα ως ζεύγη με ομοιότητα αναστροφής. Έχουμε, λοιπόν, τους συνδυασμούς: (i) καθαρής πρώτης - καθαρής ογδόης (P1-P8), (ii) μικρής δευτέρας - μεγάλης εβδόμης (m2-M7), (iii) μεγάλης δευτέρας - μικρής εβδόμης (M2-m7), (iv) μικρής τρίτης - μεγάλης έκτης (m3-M6), (v) μεγάλης τρίτης - μικρής έκτης (M3-m6), (vi) καθαρής τετάρτης - καθαρής πέμπτης (P4-P5), και (vii) τριτόνου (αυξημένης τετάρτης ή ελαττωμένης πέμπτης, A4 or d5). [Σύμβολα είδους διαστήματος: P: (perfect) καθαρό διάστημα, m: (minor) μικρό διάστημα, M: (major) μεγάλο διάστημα, A: (augmented) αυξημένο διάστημα, d: (diminished) ελαττωμένο διάστημα]. Μπορούμε να ακολουθήσουμε δύο διαδρομές: (α) να ασκηθούμε στην αναγνώριση των διαστημάτων έως το εύρος του τριτόνου και μετά να προχωρήσουμε στις αναστροφές τους˙ ή (β) να ασκηθούμε απευθείας στα ζεύγη των αναστροφών χωρίζοντάς τα σε δύο ομάδες. Θα επιλέξουμε τη δεύτερη διαδρομή (στις σημειώσεις ‘Dictée Πανελλαδικών’ έχουμε ακολουθήσει την πρώτη επιλογή).

 

> Γενικές Ρυθμίσεις της Εφαρμογής Ear Trainer 3.0
- Tempo (ρυθμική αγωγή): Επιλέξτε την αριθμητική ένδειξη (beats per minute) που σας προσφέρει περισσότερη άνεση. Συνήθως είναι ικανοποιητική μια αρχική επιλογή στο εύρος 80 έως 100 bpm.
- Key Center (χόρδισμα): Επιλέξτε τον τόνο χορδίσματος του οργάνου στο οποίο ασκείστε. Αν, για παράδειγμα, παίζουμε κλαρινέτο Si bémol, επιλέγουμε το αντίστοιχο τονικό ύψος (Bb). Έτσι, οι νότες απεικονίζονται στο χόρδισμα του οργάνου.
- Display Options (επιλογές απεικόνισης): Έχουμε τρεις δυνατότητες. Με την επιλογή 'Show first note delay the rest' εικονίζεται η πρώτη νότα και μετέπειτα οι υπόλοιπες. Με την επιλογή 'Show nothing until done playing', όλες οι νότες εικονίζονται μετά το πέρας της συγκεκριμένης άσκησης. Με την επιλογή 'Show all notes immediately', οι νότες της άσκησης εικονίζονται ταυτοχρόνως με την υπαγόρευσή της.

 

> Πρόγραμμα 1ης Εβδομάδας
Ασκούμαστε στην αναγνώριση των διαστημάτων καθαρής τετάρτης - καθαρής πέμπτης, καθαρής ογδόης και τριτόνου. Στην online εφαρμογή μας επιλέγουμε τα αντίστοιχα είδη διαστημάτων (βλ. εικόνα). Το διάστημα της καθαρής πρώτης δεν περιέχεται στις προσφερόμενες επιλογές. Πραγματοποιούμε τις παρακάτω ειδικές ρυθμίσεις:
- Note Direction (κατεύθυνση μελωδικού διαστήματος): Random (ανάμεικτα ανιόντα και κατιόντα διαστήματα)
- Sequence Type (τύπος διαστήματος): Melodic (μελωδικά διαστήματα για τον μισό χρόνο της άσκησης)˙ Harmonic (αρμονικά διαστήματα για τον υπόλοιπο χρόνο της άσκησης)˙ Random (ανάμεικτα μελωδικά και αρμονικά διαστήματα μετά τις πρώτες δύο εβδομάδες του προγράμματος).
- Root Note (αρχική νότα): Any (οποιαδήποτε).

 

> Πρόγραμμα 2ης Εβδομάδας
Ασκούμαστε στην αναγνώριση των διαστημάτων μικρής δευτέρας - μεγάλης εβδόμης, μεγάλης δευτέρας - μικρής εβδόμης, μικρής τρίτης - μεγάλης έκτης, μεγάλης τρίτης - μικρής έκτης (βλ. εικόνα). Διατηρούμε τις ίδιες ειδικές ρυθμίσεις.

 

> Πρόγραμμα 3ης Εβδομάδας
Ασκούμαστε στην αναγνώριση όλων των διαστημάτων στο εύρος της ογδόης. Στη ρύθμιση Sequence Type επιλέγουμε Random.

 

> Πρόγραμμα 4ης Εβδομάδας
Επαναληπτική άσκηση και αξιολόγηση. Εφόσον η απόδοσή μας το επιτρέπει, μπορούμε να δοκιμάσουμε την αναγνώριση σύνθετων διαστημάτων (επιλογή Compound).

Σύνδεσμοι:

Μουσική Θεωρία και Πρακτική: Διαστήματα

Ασκησιολόγιο Μουσικής Θεωρίας: Διαστήματα

Το μυστήριο των βουλγαρικών φωνών (2): Η μουσική του ‘Pilentse Pee’

Η μουσική του ‘Pilentse Pee’ χρησιμοποιεί το ιδίωμα του πανδιατονικισμού. Αυτή η χαρακτηριστική τεχνική της νεοτονικότητας ίσως να είναι το κατάλληλο θεωρητικό εργαλείο για την εναρμόνιση της βυζαντινής και της δημοτικής μας μουσικής. Αξίζει να υπενθυμίσουμε το πανδιατονικό βυζαντινό άκουσμα της σύνθεσης του Tavener ‘Ωδή στην Αθηνά’ (δημοσίευση 13.10.2016). Ποια είναι τα βασικά στοιχεία αυτής της τεχνικής;
(i) Η χρωματικότητα προκύπτει από τη μείξη τρόπων ή άλλων διατονικών σχηματισμών και όχι από τη δεσποζουσιακή δράση.
(ii) Οι συγχορδίες μπορεί να είναι τρίφωνες ή πολύφωνες, να κατασκευάζονται με διαστήματα τρίτης, τετάρτης ή δευτέρας, αλλά υπάγονται σε συγκεκριμένο διατονικό πλαίσιο.
(iii) Οι αρμονικές κινήσεις και οι πτώσεις είναι τροπικές (μη δεσποζουσιακές) ή ακολουθούν συμμετρικές υποδιαιρέσεις της οκτάβας.

Η μελωδία του ‘Pilentse Pee’ κατασκευάζεται από διατονικούς υποσχηματισμούς του αιολικού, του φρυγικού και του ιωνικού τρόπου. Αυτές οι τροπικές εκφράσεις ενδεχομένως αναμειγνύονται, όπως εξάλλου παρατηρούμε να συμβαίνει στις διατονικές ελάσσονες κλίμακες της ελληνικής μουσικής. Αναδίδουν όμως πάντοτε μια φολκλορική αίσθηση. Οι συγχορδίες σχηματίζονται κυρίως στο αρμονικό περιβάλλον του αιολικού τρόπου. Περιλαμβάνεται σε αυτές η φρυγική επιτονική. Οι συγχορδίες της τονικής και της πέμπτης μπορεί να εμφανίζονται ως ελάσσονες, ελάσσονες με μικρή εβδόμη, ελάσσονες με μεγάλη έκτη ή ως τεταρτιακοί σχηματισμοί χωρίς τρίτη. Οι συγχορδίες της υποτονικής και της επιτονικής ακούγονται πάνω από τον ισοκράτη της τονικής, δημιουργώντας έτσι υβριδικές υποστάσεις ξένου βασίμου.

 

Σε όλο το κομμάτι, υπερτερεί η εντύπωση της μελωδικής κίνησης με παράλληλα διαστήματα τετάρτης πάνω από τον ισοκράτη της τονικής. Η μουσική έχει την αντιφωνική δομή της ‘πρόσκλησης και απάντησης’. Παρουσιάζουμε, ακολούθως, δύο τέτοια αντιφωνικά ζεύγη. Στο πρώτο ζεύγος μπορούμε να παρατηρήσουμε το ακατάπαυστο άκουσμα του ισοκράτη, τη φρυγική σύνδεση και τις καταλήξεις στην υποτονική. Στη δεύτερη πρόσκληση παρατηρούμε την αρμονική κίνηση σε διαστήματα τρίτης (από την πέμπτη βαθμίδα στην τρίτη και μετά στην πρώτη), με πτωτική κατάληξη την τεταρτιακή συγχορδία της πέμπτης βαθμίδας. Η απάντηση τερματίζεται με φρυγική πτώση, κατά την οποία οι συγχορδίες είναι σε πρώτη αναστροφή.

< 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 >