Blog


Μεταβάλλοντας τον ρυθμικό τονισμό: Εναλλασσόμενα μέτρα

Μπορούμε να παράγουμε διαρυθμικότητα (βλ. δημοσίευση 15.XII.2016) όχι μόνο από την παράλληλη μείξη δύο διαφορετικών μετρικών προτύπων αλλά και από την εν σειρά εναλλαγή τους. Στο κομμάτι ‘America’ από το μιούζικαλ ‘West Side Story’, σε μουσική Leonard Bernstein, δύο σύνθετοι παλμοί εναλλάσσονται με τρεις απλούς παλμούς. Γνωρίζουμε ότι ο απλός παλμός υποδιαιρείται σε δύο αμέσως μικρότερες αξίες ενώ ο σύνθετος παλμός υποδιαιρείται σε τρεις αμέσως μικρότερες αξίες. Ας υποθέσουμε ότι έχουμε έναν σταθερό αριθμό υποδιαιρέσεων: στην περίπτωσή μας έχουμε έξι όγδοα ανά μέτρο. Μπορούμε να εφαρμόσουμε στον σταθερό αυτό αριθμό διαφορετικές ομαδοποιήσεις. Στο συγκεκριμένο κομμάτι, τα έξι όγδοα σχηματίζουν είτε δύο σύνθετους παλμούς (δηλαδή ένα διμερές σύνθετο μέτρο έξι ογδόων) είτε τρεις απλούς παλμούς (δηλαδή ένα τριμερές απλό μέτρο τριών τετάρτων). Παρατηρούμε πάλι το φαινόμενο της κανονικής πολυρυθμίας δύο προς τρία. Βεβαίως, μπορούμε να θεωρήσουμε ότι τα δύο εναλλασσόμενα μέτρα σχηματίζουν ένα μεγαλύτερο μέτρο δώδεκα ογδόων, το οποίο θα περιέχει δύο σύνθετους και τρεις απλούς παλμούς. Όμως, και σε αυτή την περίπτωση, θα εξακολουθούσε να υφίσταται το φαινόμενο της σειραϊκής διαρυθμικότητας 2 προς 3.

Η αρχή του κομματιού

www.amazon.com

Στην παρακάτω σκηνή από την ταινία ‘West Side Story’ (1961), η Rita Moreno ενσαρκώνει τον ρόλο της Ανίτας, έχοντας απέναντί της τον George Chakiris. Το μιούζικαλ βασίζεται στο βιβλίο του Arthur Laurents και αποτελεί μεταφορά του σαιξπηρικού ‘Ρωμαίος και Ιουλιέτα’ στο περιβάλλον αντιμαχόμενων συμμοριών της Νέας Υόρκης. Δεν ξέρω πώς θα ηχούσαν οι στίχοι του Stephen Sonheim: “Life is all right in America / If you’re all white in America” (από την κινηματογραφική εκδοχή του μιούζικαλ) ή “Immigrant goes to America, / Many hellos in America” (από τη θεατρική εκδοχή του έργου) στα αυτιά της σύγχρονης πολιτικής έκφρασης αυτού του ονειρεμένου τόπου.

   

 

Στη σύνθεση του Dave Brubeck ‘Blue Rondo à la Turk’, αντιπαρατίθενται δύο διαφορετικές μετρικές οργανώσεις των εννέα υποδιαιρέσεων ογδόου. Σχηματίζεται είτε ένα μεικτό μέτρο τριών απλών παλμών και ενός σύνθετου [2+2+2+3] είτε ένα σύνθετο μέτρο τριών (σύνθετων) παλμών [3+3+3].

Η αρχή του κομματιού

www.amazon.com

Τα εναλλασσόμενα μέτρα στο 'Blue Rondo à la Turk'

   

 

Στην τουρκική ρυθμολογία των εννεάσημων μέτρων συναντάμε τη μετρική οργάνωση του aksak [4+5 ή 2+2+2+3] (ή και του χορευτικού καρσιλαμά) και του mürekkep semai [3+3+3]. Ο Brubeck φέρεται να εμπνεύστηκε το ‘Blue Rondo’ από τους ρυθμούς πλανόδιων τούρκων μουσικών, κατά τη διάρκεια ενός ευρασιατικού πολιτιστικού ταξιδιού. Ωστόσο, συναντάμε στη μουσική αυτού του επιφανούς εκπροσώπου της cool jazz ασυνήθιστες ρυθμικές οργανώσεις και αντιπαραθέσεις. Στη συνέχεια του ‘Blue Rondo’, τα “εννιάρια” αντιπαρατίθενται στο “οκτάρι” του απλού τετραμερούς μέτρου. Το album ‘Time Out’ (1959), στο οποίο περιέχεται η εν λόγω σύνθεση, υπήρξε από τις πλέον ευπώλητες παραγωγές της τζαζ μουσικής. Στο παρακάτω βίντεο ο Dave Brubeck παίζει πιάνο, ο Paul Desmond άλτο, ο Eugene Write μπάσο και ο Joe Morello ντραμς.

   

 

Συνδέσεις Βασικής Θεωρίας

Μουσική Θεωρία και Πρακτική [Ρυθμός: Απλά, Σύνθετα και Μεικτά Μέτρα, σελ. 31-39]

Τρόποι της Ελληνικής Παραδοσιακής Μουσικής: Συνοπτική παρουσίαση

Ο καθηγητής Λάμπρος Λιάβας, στο πλαίσιο του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών ‘Ερμηνεία της Παραδοσιακής Μουσικής’ του Τμήματος Μουσικών Σπουδών του ΕΚΠΑ, οργάνωσε ημερίδα με θέμα την ‘Τροπικότητα’ (Φιλοσοφική Σχολή, 6.VI.2017) και ομιλητές: τη Μάρθα Μαυροειδή (‘Το Μοτίβο και ο Ρυθμός: Ο Αυτοσχεδιασμός στην Τροπική Μουσική’), τον Χάρη Λαμπράκη (‘Το Μακάμ’) και τον Δημήτρη Πυργιώτη (‘Τρόποι της Ελληνικής Παραδοσιακής Μουσικής: Κωδικοποίηση και Λειτουργία’). Οι παρακάτω σελίδες αφορούν στη συνοπτική έκθεση των μελωδικών μορφών των κλιμάκων και των βασικών συγχορδιακών σχηματισμών.

PDF: Τρόποι της Ελληνικής Παραδοσιακής Μουσικής

Αναπτύσσοντας τη μουσική ακουστική ικανότητα (3): Αναγνώριση μελωδικών γραμμών

Η τρίτη ενότητα του Προγράμματος Ακουστικής Εξάσκησης αφορά στην αναγνώριση μελωδικών γραμμών και έχει διάρκεια πέντε εβδομάδων.

> Πρόγραμμα 1ης Εβδομάδας
Ασκούμαστε στην καταγραφή στο πεντάγραμμο διατονικών ουσιαστικά μελωδιών, με περιορισμένη χρήση χρωματικών φθόγγων. Χρησιμοποιούμε τον ιστότοπο www.teoria.com, επιλέγοντας την κατηγορία ακουστικών ασκήσεων της ‘Μελωδικής Υπαγόρευσης’ (Exercises (menu) -> Scales, Melodies -> Melodic Dictation). Ενεργοποιούμε όλες τις επιλογές στις ‘Κλίμακες’ (using scales), στις ‘Αξίες’ (with minimum note values), στο ‘Μέτρο’ (using time signarures) και στη ‘Μελωδική Σύσταση’ (melodic complexity). Στο παράθυρο της καταγραφής, σημειώνεται η αρχική νότα. Για να θέσουμε μια νότα στο πεντάγραμμο, επιλέγουμε πρώτα την αξία, μετά την αλλοίωση και στο τέλος το όνομά της. Οι διαστολές των μέτρων τίθενται αυτόματα από την εφαρμογή.

 

> Πρόγραμμα 2ης Εβδομάδας
Ασκούμαστε στην καταγραφή αποσπασμάτων από γνωστές μελωδίες. Χρησιμοποιούμε την εφαρμογή Online Ear Trainer 3.0. Ενεργοποιούμε την κατηγορία ‘Melodies’. Στον κατάλογο ‘Each box is a…’, επιλέγουμε ‘Key For Popular Songs’. Δεν δίδεται η αρχική νότα. Εάν επιθυμούμε, μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε την τεχνική του ‘κινητού ντο’ (movable do): προβάλλουμε τις μελωδίες είτε σε μείζονα τονικότητα με κέντρο το φθόγγο Ντο είτε σε ελάσσονα τονικότητα με κέντρο το φθόγγο Λα. Εναλλακτικά, μπορούμε να επιλέξουμε στον κατάλογο των φθόγγων ένα συγκεκριμένο τονικό κέντρο.

 

> Πρόγραμμα 3ης Εβδομάδας
Ασκούμαστε στην καταγραφή απλών δίφωνων μελωδιών. Χρησιμοποιούμε τον ιστότοπο www.teoria.com, επιλέγοντας την κατηγορία ακουστικών ασκήσεων της ‘Δίφωνης Υπαγόρευσης’ (Exercises (menu) -> Scales, Melodies -> Two Voice Dictation). Είναι επιθυμητή η ενεργοποίηση όλων των επιλογών στις ‘Κλίμακες’ (using scales), στις ‘Αξίες’ (with minimum note values) και στη ‘Μελωδική Σύσταση’ (melodic complexity). Στο παράθυρο της καταγραφής της δίφωνης μελωδίας, σημειώνονται οι αρχικές νότες σε κάθε πεντάγραμμο. Πριν θέσουμε τις νότες μιας μελωδικής γραμμής, θα πρέπει προηγουμένως να έχουμε επιλέξει το πεντάγραμμό της. Καθορίζουμε, κατά σειρά: την αξία, την αλλοίωση και το όνομα κάθε φθογγοσήμου.

 

> Πρόγραμμα 4ης Εβδομάδας
Ασκούμαστε στην αναγνώριση τυχαίων μελωδικών γραμμών άνευ τονικού πλαισίου. Η “αναγνώριση” μπορεί να αφορά στην καταγραφή των μελωδιών, στην ανάγνωση ή στην ανταπόκριση (με φωνή ή όργανο). Χρησιμοποιούμε την εφαρμογή Online Ear Trainer 3.0. Ενεργοποιούμε την κατηγορία ‘Melodies’. Στον κατάλογο ‘Each box is a…’, επιλέγουμε ‘Single Note’. Στο ‘Μήκος της Μελωδίας (Melody Length), επιλέγουμε 3 ή 5 νότες.

 

> Πρόγραμμα 5ης Εβδομάδας
Πραγματοποιούμε επαναληπτική άσκηση και αξιολόγηση.

Στον παρακάτω πίνακα, αναγράφεται το Πρόγραμμα Επιγραμμικής Ακουστικής Εξάσκησης ενός εξαμήνου (15 εβδομάδων), το οποίο αναπτύξαμε στις τρεις προηγούμενες δημοσιεύσεις (29/04/2017, 09/05/2017 και 24/05/2017). Περιέχονται σε αυτό οι ενότητες των διαστημάτων, των συγχορδιών και των μελωδικών γραμμών.

 

Σύνδεσμοι

- Dictée Πανελλαδικών

< 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 >