Blog


‘Μουσική Προσφορά’: Πάθος για διδασκαλία

Σε συνέχεια της προηγούμενης δημοσίευσης, θα επιλέξουμε δύο δίφωνους κανόνες από το έργο του J. S. Bach ‘Μουσική Προσφορά’. Ένας κανόνας κατασκευάζεται από το συνδυασμό μιας μελωδικής γραμμής με τον εαυτό της ή με τις συμμετρικές αντανακλάσεις της (σε απόσταση επιλεγμένου διαστήματος). Οι φωνές εισέρχονται ταυτόχρονα είτε με επιλεγμένη χρονική υστέρηση. Δεν είναι τυχαία η επιλογή του μελωδικού θέματος της ‘Μουσικής Προσφοράς’, με την έντονη χρωματικότητά του, αφού ο Μπαχ θέλει να αποκαλύψει τις αρμονικές και συνθετικές δυνατότητες των τεχνικών της αντίστιξης. Στον πρώτο κανόνα (Canones diversi: Canon a 2.), συνδυάζεται η μελωδική γραμμή με την αναδρομή της. Δηλαδή οι νότες της δεύτερης μελωδικής γραμμής είναι οι νότες τις πρώτης αν τις διαβάσουμε ανάποδα, από το τέλος προς την αρχή. Αυτού του τύπου ο κανόνας λέγεται παλινδρομικός ή καρκινικός (θυμίζει την κίνηση του κάβουρα). Στον δεύτερο κανόνα (Canon a 2. Quaerendo invenietis), συνδυάζεται η μελωδική γραμμή με την αντιστροφή της (βλ. Ασκησιολόγιο_2: Διαστήματα: Αντιστροφή: σελ. 41-43). Εξαιτίας της χρωματικότητας του θέματος, η αντιστροφή είναι σχεδόν ακριβής (κατά όνομα και κατά είδος διαστήματος). Ο οριζόντιος άξονας συμμετρίας, αν βολεύει περισσότερο στην κατανόηση, διέρχεται από τη νότα Σολ (η οποία αναστρέφεται στον εαυτό της).

Τα μουσικά κείμενα των δύο κανόνων

Petrucci Music Library

Ασκησιολόγιο 2: Διαστήματα: Αντιστροφή: σελ.: 41-43

Το βίντεο αναρτήθηκε στο Forum από την/ον φίλη/ο douskara και υπήρξε η αφορμή για αυτήν τη δημοσίευση. Ο παλινδρομικός κανόνας παρουσιάζεται σε οπτικοποίηση möbius strip (βλ. wikipedia). Πρακτικά, η μελωδική γραμμή κόβεται σε δύο ισομεγέθη τμήματα, τα οποία συγκολλούνται στις δύο επιφάνειες μιας κορδέλας. Μισοαναστρέφουμε την κορδέλα και ενώνουμε τις άκρες: τώρα έχουμε τον καρκινικό μας κανόνα σε μια möbius κατασκευή. Κάθε φωνή εκκινεί προς αντίθετη κατεύθυνση και διέρχεται και από τις δύο επιφάνειες όταν υπερβαίνει το σημείο τομής.

   

 

Στο βίντεο, παρουσιάζεται ο αντίστροφος κανόνας. Τερματίζεται στον πρώτο παλμό του 11ου μέτρου (Ντο ελάσσονα), αφού έχει εκτελεστεί η επανάληψη. Ακούγεται πολύπλοκο, αλλά αυτός ο κανόνας δεν αποτελεί τη μοναδική λύση συνδυασμού της μελωδικής γραμμής με την αντιστροφή της. Ο Μπαχ παρουσιάζει επιπλέον επιλογές για τις εισόδους των φωνών (βλ. μουσικό κείμενο της ‘Μουσικής Προσφοράς’, Petrucci Music Library).

   

 

wikipedia

Τεχνικές αντίστιξης: Συμμετρικές μορφές

Η επιδίωξη της συμμετρίας είναι βασική τεχνική αντιστικτικής ανάπτυξης. Από μια αρχική μελωδική γραμμή (P: prime), παράγονται οι τρεις συμμετρικές μορφές της: η αναδρομή (R: retrogression), η αντιστροφή (I: inversion) και η αντιαναδρομή (RI: retrograde inversion). Ας υποθέσουμε ότι μελωδική μας γραμμή είναι το άρπισμα της μείζονας συγχορδίας Ντο-Μι-Σολ. Η συμμετρία ως προς τον κάθετο άξονα παράγει την αναδρομή της: Σολ-Μι-Ντο (λέγεται και παλίνδρομη ή καρκινική κίνηση). Η συμμετρία ως προς τον οριζόντιο άξονα παράγει την αντιστροφή της: Ντο-Λα_ύφεση-Φα (με αρχικό φθόγγο Ντο κινούμαστε με φορά προς τα κάτω, ακολουθώντας διαδοχικά τα διαστήματα της μείζονας συγχορδίας: μεγάλη τρίτη και μικρή τρίτη). Η αναδρομή της αντιστροφής είναι η ελάσσονα συγχορδία Φα-Λα_ύφεση-Ντο σε ευθεία θέση. Ας μην ξαφνιάζει το αποτέλεσμα. Οι συγχορδίες μείζονα και ελάσσονα έχουν το ίδιο διαστηματικό περιεχόμενο και είναι δυνατόν να ακούγονται εντελώς όμοια σε ένα αρμονικό περιβάλλον όπου θα απουσιάζει η βαρύτητα της τονικής συγχορδίας. Να, λοιπόν, που η συμμετρία μπορεί να αποκαλύψει κρυμμένες συγγένειες. Επόμενο βήμα; Τα συνθετικά παιχνίδια που προκύπτουν από το συνδυασμό αυτών των συμμετρικών μορφών. Δοκιμάστε την αντιστικτική παράθεσή τους στο ατονικό περιβάλλον μιας δωδεκάφθογγης σειράς. Ίσως είναι περισσότερο διασκεδαστικό στην αρχή. Θα συνεχίσουμε με μαθήματα από τον Μπαχ, στην επόμενη δημοσίευση.

Θησαυρός Μουσικών Κλιμάκων: Δωδεκάφθογγη Σειρά

“Ο χρόνος όλα τα καταστρέφει”: L.v.Beethoven, Symphony No.7, II.Allegretto

Τέταρτο, δύο όγδοα, τέταρτο, τέταρτο: από τη στιγμή που πυροδοτείται η εκκίνηση του ρυθμικού σχήματος, δεν φαίνεται να μπορεί να ανακοπεί η δρομολογημένη εξέλιξή του. Πάνω στην απλή αρμονική βάση, συντίθεται μια διπλή μελωδική γραμμή με ιδιαίτερο αποτύπωμα. Ο ρυθμικός κινητήρας θα παραγάγει ένα κρεσέντο που, με αρχή τις βιόλες και τα τσέλα, θα εμπλέξει στη συνέχεια ολόκληρη την ορχήστρα. Ακολουθούν παραλλαγές, ενώ το θέμα επανέρχεται στην κατάληξη. Ο χρόνος θα φέρει μη αναστρέψιμα αποτελέσματα. Αλλά και τίποτε, πραγματικά, δεν τελειώνει. Το δεύτερο μέρος από τη Συμφωνία αρ. 7 του Μπετόβεν είχε κερδίσει τη δημοφιλία από την πρώτη παρουσίαση. Ωστόσο, η επιδραστικότητά του μοιάζει να ενισχύεται στην εποχή μας και να γεννά μουσικές αντιδράσεις (π.χ. J. Corigliano: ‘Fantasia on an Ostinato’). Έχει χρησιμοποιηθεί στην ηχητική υπόκρουση των ταινιών ‘Irréversible’ (2002, από την οποία αντλείται και το ρητό του τίτλου) και ‘Knowing’ (2009), για να παραπέμψει σε ένα δυσοίωνο μέλλον.

‘Irréversible’

   

 

‘Knowing’

   

 

Η αρχή του μουσικού κειμένου


Μεταγραφή για πιάνο από τον Liszt

Petrucci Music Library

< 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 >