Blog


Vangelis: Εξερευνήσεις στο ηλεκτρονικό μουσικό σύμπαν

Επέλεξε ένα νέο μέσο και ένα νέο είδος για να εκφραστεί: ήταν τα synthesizers και η ηλεκτρονική μουσική. Αρνήθηκε σταθερά την επιρροή της συμβατικής μουσικής εκπαίδευσης, προκειμένου να ανακαλύψει τον δικό του μουσικό δρόμο. Δημιούργησε πρωτότυπο ιδίωμα συνδυάζοντας στοιχεία από την ambient, τη ροκ και την τζαζ, στο οποίο ενσωμάτωσε επιπλέον μια νέα χρήση του επικού-κλασικού ορχηστρικού ύφους. Συνέδεσε αδιάσπαστα τις δημιουργίες του με τα κινηματογραφικά είδη, εγχέοντας στη μουσική του ένα ανυπέρβλητο συναισθηματικό φορτίο που εμπλέκει αδιαμεσολάβητα το κοινό. Από τους ελληνικής καταγωγής μουσικούς με διεθνές αποτύπωμα, όπως οι Callas, Xenakis, Mitropoulos και Skalkottas, ο Vangelis Papathanassiou έχει κερδίσει ίσως τη θέση με τη μεγαλύτερη αξία εμπορικής παραγωγής, την υψηλότερη επιρροή και επιδραστικότητα. Μάλλον μπορεί να κοιτά ανεμπόδιστα τον Καβάφη και να συνδιαλέγεται απευθείας μαζί του. Ακόμη περισσότερο; Είναι σε τέτοιο βαθμό συνδεδεμένη η μουσική του με την ανθρώπινη φύση και την ανθρώπινη περιπέτεια, ώστε δύσκολα φανταζόμαστε άλλους ήχους να συνοδεύουν επί της οθόνης φιλοσοφικά ερωτήματα του τύπου: “ποιοί είμαστε;” και “πού πηγαίνουμε;”. Στη φωτογραφία από τα NemoStudios που ο ίδιος δημιούργησε ως χώρους εργασίας, ο Vangelis έχει το δεξί χέρι στο θρυλικό Yamaha CS-80.

nemostudios.co.uk

Ας δούμε τη σύνθεση ‘Alpha’ από το album ‘Albedo 0.39’ (1976). Ανήκει στο είδος της (διαστημικής) Ατμοσφαιρικής Μουσικής (spacey ambient). Τα οκτώ μέτρα του θέματος επαναλαμβάνονται στο μεγαλύτερο μέρος της σύνθεσης. Γνωρίζουμε ότι μπορούμε να αναπτύξουμε ένα θέμα εάν κυρίως μεταβάλλουμε τον ρυθμικο-μοτιβικό ή τον αρμονικό παράγοντα. Δηλαδή εάν μετασχηματίσουμε την οριζόντια ή την κάθετη διάσταση της μουσικής. Ακόμη και στη Μινιμαλιστική Μουσική αποσυντονίζεται σταδιακά ο ρυθμικός παράγοντας (phasing effect: βλ. δημοσίευση 09/06/2016 ‘Ludovico Einaudi’). Πώς επιτυγχάνεται, όμως, η ανάπτυξη στην Αmbient; Η απάντηση είναι: δομούμε σταδιακά ένα ηχοτοπίο διογκώνοντας σταθερά το ηχόχρωμα (timbre). Καθώς το θέμα επαναλαμβάνεται, εισέρχονται κάθε φορά νέα στοιχεία ηχοχρώματος (νέες κατηγορίες ήχων και οργάνων). Στο τέλος, η μουσική θα φθάσει στην κορύφωση με ένα πλήρες ορχηστρικό σύνολο. Ωστόσο, τίποτα δεν θυμίζει το κλασικό ύφος, αφού η αρμονική βάση σχηματίζεται από συγχορδιακούς αρμούς της Rock. H σύνθεση ‘Alpha’ έχει χρησιμοποιηθεί στη σειρά του PBS ‘Cosmos: A Personal Voyage’ με τον Carl Sagan, προκειμένου να συνοδεύσει ηχητικά ένα βίντεο που δείχνει την εξέλιξη της ζωής στον πλανήτη στο εύρος των τεσσάρων δισεκατομμυρίων ετών.

   

 

Το μουσικό θέμα (η συγχορδία G#7 διορθώνεται στις περισσότερες φορές στην G#7sus4, ωστόσο η σύνθεση θα τερματιστεί στην G#)

amazon.co.uk

Στο βίντεο περιέχεται σύνοψη της ταινίας επιστημονικής φαντασίας Blade Runner (1982) πάνω στην ηχητική διάσταση της μουσικής του Vangelis που είχε χρησιμοποιηθεί αρχικά στους τίτλους του τέλους. Έχουμε πάλι ένα spacey soundscape, με έντονη emotional λειτουργία. Πάνω στο αρπέζ των συγχορδιών Cm-Gm-Dm-Fm-Cm, προστίθενται ή αφαιρούνται ηχοχρωματικά στοιχεία. Η ταινία θέτει το πρόβλημα: “τι ονομάζουμε ‘ανθρώπινο’;”. Εάν διαφορετικά πλάσματα μπορούν να νιώσουν μίσος ή αγάπη, να δράσουν με επιθετικότητα ή με στοργή και αλτρουισμό, τότε πώς θα διαμορφώνονται οι σχέσεις τους με τα ανθρώπινα όντα (που πολλές φορές ζουν αποξενωμένα και συναισθηματικά απογυμνωμένα); Αλησμόνητος είναι ο μονόλογος του Hauer (της ρεπλίκας που πεθαίνει): “όλες αυτές οι στιγμές (όσα έχουμε δει και έχουμε ζήσει) πρόκειται να χαθούν στον χρόνο, όπως χάνονται τα δάκρυα στη βροχή...”. Ας επιτραπεί ένα επιπλέον σχόλιο που αφορά στη μουσική τεχνολογία. Στην ταινία δεσπόζει, εκτός της Coca Cola, η γιγαντοπροβολή της TDK. Τότε ήταν μεγάλη εταιρεία κατασκευής μαγνητικών ταινιών ηχογράφησης. Φαινόταν ότι θα κυριαρχούσε στο μέλλον. Ποιός μπορούσε να δει τον Μεγάλο Ιστό, το YouTube και τo mp3 format;

   

 

Διαστήματα: Το κλειδί της μουσικής θεωρίας

Η γρήγορη οπτική αναγνώριση και η διαχείριση των διαστημάτων είναι δεξιότητα που ανοίγει τους επόμενους σημαντικούς σταθμούς της προσωπικής μουσικής εξέλιξης: κλίμακες, συγχορδίες, transporto. Πώς μπορούμε να ελέγξουμε το επίπεδο κατανόησης των διαστημάτων; Ας ανοίξουμε το Ασκησιολόγιο 2 στο κεφάλαιο των Διαστημάτων (βλ. σύνδεσμο). Η Άσκηση 13 (σ.10) ή 14 (σ.11), αναλόγως του γνώμονα που χρησιμοποιούμε, ελέγχει την ορθότητα αναγνώρισης των μελωδικών διαστημάτων.

 

Η Άσκηση 16 (σ.13) ελέγχει την ικανότητα πρόσθεσης φθόγγου σύμφωνα με καθορισμένο διάστημα.

 

Εάν οι προηγούμενες ασκήσεις περατωθούν επιτυχώς, τότε μπορούμε να προχωρήσουμε στις Ασκήσεις 19 (σ.16-17) & 20 (σ.17-18), που αφορούν στην αναγνώριση αρμονικών διαστημάτων.

 

Οι Ασκήσεις 21 (σ.18-19) & 23 (σ.19-20) είναι περισσότερο απαιτητικές, αφού μας καλούν είτε να αναγνωρίσουμε είτε να σχηματίσουμε αρμονικά διαστήματα εντός συγχορδιακών κατασκευών.

Μουσική Θεωρία και Πρακτική: Κεφάλαιο 4ο: Διαστήματα

Ασκησιολόγιο 2 για τη Μουσική Θεωρία και Πρακτική: Κεφάλαιο 4ο: Διαστήματα

Django Reinhardt & Μανώλης Χιώτης: Παράλληλες διαδρομές

Είναι τέτοιας έντασης η ακτινοβολία του Reinhardt, ώστε θεωρείται μάλλον απίθανο το γεγονός να μην είχε επηρεάσει τον Μανώλη Χιώτη. Συνδύασε την τσιγγάνικη μουσική γλώσσα με το κυρίαρχο swing, για να παραγάγει το υβρίδιο της Gypsy Jazz, οδηγώντας ταυτοχρόνως σε νέα ύψη την κιθαριστική δεξιοτεχνία (χρησιμοποιώντας πόσα δάκτυλα του αριστερού χεριού, αλήθεια;). Φορτισμένος με το ίδιο πάθος για καινοτομία, ο Χιώτης αντλεί στοιχεία από τη διεθνή σκηνή της pop και ωθεί αποφασιστικά την ελληνική μουσική παραγωγή στο δρόμο του λαϊκού. Καθοριστική στιγμή είναι η επικράτηση της δικής του ενορχήστρωσης του ‘Επιταφίου’ των Ρίτσου-Θεοδωράκη έναντι της περισσότερο κλασικότροπης του Χατζιδάκι. Συμβαδίζοντας πάντα με τις διεθνείς τάσεις, θα εισαγάγει θεατρικά στοιχεία στη μουσική παρουσίαση (παίζοντας όρθιος), αναμορφώνοντας την εικόνα της νυχτερινής διασκέδασης. Και οι δύο μουσικοί, Reinhardt και Χιώτης, θα παρακολουθήσουν την εξελικτική πορεία του οργάνου τους προς τον ηλεκτρικό ήχο.

Στο βίντεο ακούγεται η σύνθεση ‘Minor Blues’ του Django Reinhardt, με τους αυτοσχεδιασμούς του ιδίου και του συνεργάτη του Stéphane Grappelli (στο βιολί).

   

 

Σε αυτή τη μουσική γέφυρα από την ταινία ‘Χαμένοι Άγγελοι’ (1948), ο Τσιφόρος παρουσιάζει μια επιτηδευμένη gallery ανθρωποτύπων της εποχής. Ο Χιώτης και ο Σπαγγαδώρος παίζουν μεν σύμφωνα με το ρεμπέτικο τυπικό, αλλά το άκουσμα διαφέρει από τα συνηθισμένα. Εξού και η αναφώνηση του Φωτόπουλου “Ωραία πράματα!…”. Αξίζει να παρατηρήσουμε πώς χειρίζεται ο Χιώτης τη μπλου νότα της ελλατωμένης πέμπτης. Άλλοτε την κινεί προς τα πάνω, σύμφωνα με τη λαϊκή-ρεμπέτικη εκδοχή της οξυμμένης τετάρτης και της αντίστοιχης ντιμινουίτας που χτίζεται σε αυτή τη βαθμίδα, και άλλοτε προς τα κάτω με έναν περισσότερο blue χαρακτήρα. Αυτό το κομμάτι αποδεικνύεται δύσκολο στην εκτέλεση, γιατί απαιτεί ισορροπία ύφους. Εάν κυριαρχήσει το swing χάνεται το ρεμπέτικο άκουσμα, ενώ εάν επικρατήσει το λαϊκό χάνεται το bluesy άρωμα. Προσοχή στα κατιόντα ημιτόνια στο τέλος της τραγουδιστικής μελωδικής γραμμής.

   

 

Η αρχή του μουσικού κειμένου

Στο βίντεο που ακολουθεί και με αφορμή τη σύνθεση ‘Minor Swing’ των Reinhardt-Grappelli, έχουμε επίδειξη νέας κιθαριστικής δεξιοτεχνίας σε ένα από τα πολλά αφιερώματα και φεστιβάλ που οργανώνονται στη μνήμη του Django Reinhardt. Φαίνεται ότι εξακολουθεί να εμπνέει το διάλογο ανάμεσα στα κιθαριστικά είδη. Εμφανίζονται κατά σειρά στην κιθάρα οι Romane, Stochelo Rosenberg και Mozes Rosenberg, ενώ παίζει ακορντεόν ο Richard Galliano (Concert Manouche La Rochelle).

   

amazon.co.uk

< 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 >